Dữ liệu – nguồn lực mới của nền kinh tế số

Trong nền kinh tế truyền thống, các yếu tố sản xuất chủ yếu bao gồm vốn, lao động và tài nguyên. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, dữ liệu ngày càng được xem là một loại tài sản quan trọng không kém các nguồn lực truyền thống.

Sự phát triển của công nghệ số, Internet vạn vật, các nền tảng thương mại điện tử và hệ thống quản trị doanh nghiệp đã tạo ra lượng dữ liệu khổng lồ trong hầu hết các hoạt động kinh tế. Những dữ liệu này phản ánh hành vi khách hàng, xu hướng thị trường, hiệu quả vận hành cũng như các rủi ro tiềm ẩn trong kinh doanh.

Đối với doanh nghiệp, khả năng thu thập và khai thác dữ liệu có thể mang lại nhiều lợi ích: nâng cao hiệu quả ra quyết định, tối ưu hóa quy trình vận hành, dự báo xu hướng thị trường, phát triển các mô hình kinh doanh mới

Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp có năng lực khai thác dữ liệu tốt có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh đáng kể so với các đối thủ.

Tuy nhiên, việc sở hữu dữ liệu không đồng nghĩa với việc có thể khai thác dữ liệu hiệu quả. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải có hạ tầng công nghệ, quy trình quản trị dữ liệu và nguồn nhân lực phù hợp.

Thực trạng năng lực dữ liệu tại nhiều doanh nghiệp

Trong thực tế, phần lớn doanh nghiệp đã và đang tạo ra lượng dữ liệu đáng kể từ các hoạt động hàng ngày như bán hàng, chăm sóc khách hàng, quản lý kho hoặc sản xuất. Tuy nhiên, khả năng khai thác dữ liệu ở nhiều tổ chức vẫn còn hạn chế.

Một số biểu hiện phổ biến có thể kể đến:  

Dữ liệu chủ yếu được sử dụng cho mục đích báo cáo

Tại nhiều doanh nghiệp, dữ liệu được thu thập chủ yếu nhằm phục vụ báo cáo định kỳ hoặc đáp ứng yêu cầu quản lý nội bộ. Việc phân tích dữ liệu để phát hiện xu hướng hoặc hỗ trợ ra quyết định chiến lược vẫn còn hạn chế.

Dữ liệu tồn tại dưới nhiều hệ thống rời rạc

Thông tin về khách hàng, sản phẩm, tài chính và vận hành thường nằm ở nhiều phần mềm hoặc tệp dữ liệu khác nhau. Sự phân tán này khiến việc tổng hợp và phân tích dữ liệu trở nên khó khăn.

Thiếu các công cụ phân tích dữ liệu chuyên sâu

Nhiều doanh nghiệp chưa sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu hiện đại như hệ thống dashboard quản trị hoặc các nền tảng phân tích dữ liệu nâng cao.

Thiếu nhân sự chuyên trách về dữ liệu

Năng lực phân tích dữ liệu của đội ngũ nhân sự vẫn còn hạn chế. Trong nhiều trường hợp, dữ liệu được xử lý chủ yếu bằng các phương pháp thủ công.

Những yếu tố này dẫn đến tình trạng dữ liệu tồn tại trong doanh nghiệp nhưng chưa thực sự được chuyển hóa thành tri thức phục vụ quản trị.

Ba thách thức lớn trong quản trị dữ liệu doanh nghiệp

Qua nghiên cứu và thực tiễn triển khai tại nhiều tổ chức, có thể nhận thấy ba nhóm thách thức chính trong quản trị dữ liệu.

 1. Dữ liệu phân tán và thiếu tính liên kết

Trong nhiều doanh nghiệp, các hệ thống thông tin được triển khai theo từng giai đoạn hoặc theo từng bộ phận. Điều này dẫn đến việc dữ liệu được lưu trữ ở nhiều hệ thống khác nhau như:

• hệ thống kế toán
• phần mềm quản lý khách hàng
• hệ thống quản lý bán hàng
• hệ thống quản lý sản xuất

Khi các hệ thống này không được tích hợp, dữ liệu sẽ khó được khai thác một cách tổng thể.

2. Thiếu chuẩn hóa dữ liệu

Một vấn đề phổ biến khác là dữ liệu được nhập và lưu trữ theo nhiều định dạng khác nhau. Ví dụ:

• tên khách hàng được ghi theo nhiều cách khác nhau
• mã sản phẩm không được chuẩn hóa
• thông tin địa chỉ hoặc số điện thoại không nhất quán

Sự thiếu chuẩn hóa này làm giảm độ tin cậy của dữ liệu và gây khó khăn cho quá trình phân tích.

3. Thiếu chiến lược dữ liệu dài hạn

Trong nhiều trường hợp, việc thu thập và quản lý dữ liệu chưa được xem là một phần của chiến lược phát triển doanh nghiệp.

Dữ liệu thường được xử lý theo nhu cầu ngắn hạn thay vì được quản lý như một tài sản chiến lược.

Điều này khiến doanh nghiệp khó xây dựng các hệ thống phân tích dữ liệu ở quy mô lớn hoặc triển khai các ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong tương lai.

Hướng tiếp cận phát triển năng lực dữ liệu

Để khai thác hiệu quả giá trị của dữ liệu, doanh nghiệp cần tiếp cận việc quản trị dữ liệu theo hướng hệ thống.

Xây dựng chiến lược dữ liệu

Doanh nghiệp cần xác định vai trò của dữ liệu trong chiến lược phát triển dài hạn. Điều này bao gồm việc xác định: các loại dữ liệu quan trọng, mục tiêu sử dụng dữ liệu, các nguồn dữ liệu cần được thu thập và quản lý

Chiến lược dữ liệu giúp định hướng các hoạt động đầu tư và phát triển hạ tầng dữ liệu trong doanh nghiệp.

Phát triển hạ tầng dữ liệu

Một hệ thống hạ tầng dữ liệu hiệu quả cần đảm bảo: dữ liệu được lưu trữ tập trung, dữ liệu có thể được truy cập dễ dàng, dữ liệu được bảo mật và quản lý chặt chẽ

Việc xây dựng kho dữ liệu tập trung hoặc các nền tảng phân tích dữ liệu có thể giúp doanh nghiệp khai thác dữ liệu hiệu quả hơn.

Phát triển năng lực phân tích dữ liệu

Bên cạnh hạ tầng công nghệ, yếu tố con người đóng vai trò quan trọng trong việc khai thác dữ liệu.

Doanh nghiệp cần đầu tư vào việc: đào tạo kỹ năng phân tích dữ liệu cho nhân sự, xây dựng đội ngũ chuyên trách về dữ liệu, phát triển văn hóa sử dụng dữ liệu trong tổ chức

Khi nhân sự có khả năng hiểu và sử dụng dữ liệu, dữ liệu mới thực sự trở thành công cụ hỗ trợ ra quyết định.

Hàm ý đối với doanh nghiệp trong giai đoạn tới

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng, năng lực khai thác dữ liệu sẽ trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Những doanh nghiệp có khả năng thu thập, phân tích và sử dụng dữ liệu hiệu quả sẽ có nhiều lợi thế trong việc: hiểu rõ nhu cầu của khách hàng, tối ưu hóa hoạt động vận hành, phát hiện cơ hội kinh doanh mới

Ngược lại, những doanh nghiệp không đầu tư vào năng lực dữ liệu có thể gặp khó khăn trong việc thích ứng với sự thay đổi của thị trường.

Vì vậy, việc xây dựng năng lực dữ liệu không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là một bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị của doanh nghiệp.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng, năng lực khai thác dữ liệu sẽ trở thành một trong những yếu tố quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có khả năng thu thập, phân tích và sử dụng dữ liệu hiệu quả sẽ có nhiều lợi thế trong việc hiểu rõ nhu cầu của khách hàng, tối ưu hóa hoạt động vận hành và phát hiện các cơ hội kinh doanh mới. Ngược lại, những doanh nghiệp không đầu tư vào năng lực dữ liệu có thể gặp khó khăn trong việc thích ứng với sự thay đổi của thị trường.

Vì vậy, việc xây dựng năng lực dữ liệu không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là một bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị của doanh nghiệp. Trong thực tiễn, nhiều doanh nghiệp cần đến sự hỗ trợ từ các tổ chức có chuyên môn về dữ liệu và chuyển đổi số để xây dựng lộ trình phù hợp với điều kiện và nguồn lực của mình. Với vai trò là Viện Nghiên cứu Tổ chức và Kinh tế Số, đơn vị đang triển khai các hoạt động nghiên cứu, đào tạo và tư vấn về dữ liệu, AI và chuyển đổi số cho tổ chức và doanh nghiệp, những phân tích trong bài viết cũng nhằm góp phần cung cấp thêm góc nhìn và cơ sở tham khảo giúp doanh nghiệp từng bước phát triển năng lực dữ liệu và nâng cao hiệu quả quản trị trong bối cảnh kinh tế số.